HEDİYE VE HEDİYELEŞME 4

O dönemlere özgü ekonomi anlayışına uygun olarak hediye değiş tokuşu ekonomik ve siyasal amaçlarla biçim kazanır. Burada esas olan akrabalığın sürdürülmesi, insan mal ve eşyanın dışarıya çıkmasını önlemektir, soyun devamını sağlamaktır. Bunun için kendi aralarında hediye kız alış verişlerinde bile bulunabilmektedirler (sözün burasında bazı ilkel kabilelere ve kuzey kutbunda yaşayan eskimo’lara gidildiğinde gelen erkek misafire ev sahibi erkeğin eşini sunmasıda hatırlanmalıdır. İzzet ve ikramın bir çeşidi olan bu türe de hediyeleşmenin başka biçimde ortaya çıkması olarak görülmelidir A.G). 

Mahmut Tezcan’ın yazdıklarından Mauss’un hediyelerin bir istem olmayıp, toplumsal zorunluluklar şebekesinin bir parçası olduğunu belirttiğini öğreniyoruz. Mauss burada “Karşılıklılık” kavramını kullanır. Her türlü alış veriş ve paylaşma karşılıklı olmak zorundadır. Hediye alış verişi gibi kişisel ve duygusal bir konuda bile bilinçaltında bir karşılık bekleme vardır.

KULA

Yabancı gurup ve toplumların birbirleriyle ticaret ortaklığı kurmaları biçiminde oluşan ilkel ticaret biçiminde hediyeleşmenin olduğunu görüyoruz. Prof.Dr. Mahmut Tezcan Batı Okyanusya yerlilerinin ticaret yaptıkları yerlere götürdükleri hediyelere isim olan “Kula” yı şöyle anlatıyor.

“Uzun süreli alış verişler sonucu, yabancı toplumlar arasında ‘Ticaret akrabalıkları’ kurulmuş olmaktadır. Bu tür ticaret ilkel ticaretin örneği ‘Kula’ dır. Bu adalarda yaşayan Argonaut’lar deniz aşırı komşu adalarla sürekli ticaret ilişkisi içinde yaşarlar. Bunlar küçük gemilerle açık denizlere yaptıkları seferlere ‘Kula’ derler. Kulanın amacı kolye ile bilezik değiştirmektir. Her denizcinin her limanda kendisini bekleyen bir ticaret ortağı vardır. Karşılama sırasında önce hediyeler verilmektedir. Ortaklık her alış verişte birbirlerine hediyeler vererek bir tür hak helalleşmesi yapmaktadırlar.

Küçük toplumlarda törensel olarak verilen hediyeler, yüksek değere sahip objelerden oluşur.

Kulanın bazı işleri, özenle hazırlanmış sihir ayinleri ve halkın katıldığı törenlerle beraber yürür. Bilezik ve kolyenin ayinli mübadelesi (Kula) yanında trampa ile adalılar arasında pek çok malın mübadelesi sağlanmış olur ki, buna Gimwali denir. Hediye mübadelesinde cimri davranan iktisadi düşüncelere fazla bağlanan kişileri, ‘Hediye verme işini sanki mal mübadelesiymiş gibi yapıyor.’ Diyerek kınar ve kula kurumundan çıkarırlar. Hediyede denklik, hediyeye karşılık verene ait olup kişilerin itibarı buna bağlıdır.”

Bizde de buna benzer bir takım hediyeleşme yok değildir. Küçük ölçekte de olsa bunları görüyoruz. Sadece denklik kuralı pek uygulanmaz. Özellikle yıl sonu hediyelerinde bunu görürüz. Takvim, anahtarlık v.b gibi hediyelikler günümüzde ekonomik nedenlerle terk edilmiş hediyeleşme geleneği olsa bile bilinen Kulaya benzer ticari hediye ve hediyeleşme biçimidir. 

DEVAM EDECEK

Yayın Tarihi: 11.03.15

HEDİYE VE HEDİYELEŞME 3

Karadeniz Teknik Üniversitesi  Fen ve Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Yardımcı Doçent Doktoru Kemal Üçüncü “İletişim canlılar arasında bilgi alış verişinin vazgeçilmez unsurudur” der. “Bu çerçevede iletişim unsuru olarak Türk kültür geleneğinde (dünya kültüründe de durum bundan farklı değildir A.G) armağanlar, diplomaside iç ve dış siyasette, hediyelerin biçim ve içeriği, sunuluş biçimiyle, bu bağlamda taraflar arasında bir iletişim biçimi olarak, ilettikleri mesajlar açısından incelenmesi gereken bir fenomendir” diyerek ekler. Prof.Dr. Mahmut Tezcan’da “hediye geleneği bütün kültürlerde görülen evrensel ve işlevsel bir kültür kalıbıdır. İlkel olsun çağdaş olsun her kültür bu geleneği yaygın biçimde sürdürmüştür” der. İlk bölümünü geçtiğimiz hafta tekrar okuduğunuz (bu diziye şubat ayının ilk haftasında başlamış, rahatsızlığım yüzünden ara vermek zorunda kalmıştım) yazı dizimizdeki amacım bu konuyu enine boyuna incelemek.

Hediye ve hediyeleşmek konulu bu yazı dizimizin bu ve devam eden bölümlerinde hediyenin, öz Türkçeyle söylersek armağanın tarihi süreçte geçirdiği evreleri göreceğiz. Hediyeleşme ister dini ister din dışı biçimiyle olsun, toplum içinde bir öneminin olduğunu kabul etmek gerekir. Her toplumda görülen hediyeleşmenin insanlık tarihi kadar eski bir geçmişi olduğu da akıllarda tutulmalı. Modern antropoloji çalışmalarında ilkel topluluklarda karşılık beklemeden hediye vermenin yanı sıra, hediye değişimi ve hediye ile sosyal bağ kurma, sosyal itibar ve onur kazanmayı amaç edinen biçimlerinin de bir hayli yaygın olduğundan söz edilmektedir.

İlk önce bu kelimenin içerdiği anlam ne, onu görsek daha uygun olur. Hediye veya armağan kelimesinin sözlüklerde anlamı; insanlar arasında sevgi, saygı ve yakınlığa vesile olan ve birine karşılıksız verilen eşya olarak belirtilmiş. Her ne kadar sözlüklerde karşılık beklemeksizin dense de ülkemizdeki yaygın biçimiyle düğün, nişan, sünnet gibi törenlerde karşılıklılık ilkesi vardır ve bu gözetilmektedir. Aslına bakarsanız bence bu tören hediyelerini hediye kavramından çıkarmak gerekir. Daha çok yardım anlamını taşıdığına inandığım bu adet, bu töreni düzenleyene bir bakıma eşyadan çok para verildiği veya altın takıldığı için, ekonomik katkı sağlamaktan başka bir şey değildir.

Şimdide gelelim hediye ve hediyeleşmenin tarihine.

Önce Prof.Dr. Mahmut Tezcan’nın yazdıklarına bakalım.

İlkel toplumlarda hediye geleneğinin Fransız düşünür Marcel Mauss, (1872-1950) tarafından incelendiğini belirten Prof.Dr. Mahmut Tezcan, bu düşünürün karşılaştırmalı yöntemle Polynesia, Melanesia ve kuzey batı Amerika’daki yerlileri incelediğini söyler. Prof.Dr Tezcan’a göre hediye değiş tokuşu ekonomik antropolojinin temel konusunu oluşturur. Bana kalırsa günümüz ekonomilerini şekillendirenler bu örneklerden faydalanmışlardır. Anneler Günü, Babalar Günü, Sevgililer Günü, Yılbaşı gibi özel günlerin, tüketim toplumunun daha çok tüketmesi için kamçılandığı özel günler olması başka türlü açıklanamaz çünkü. 

DEVAM EDECEK

Yayın Tarihi: 09.03.15

ŞAİRLERİN ŞİİRLERİYLE SÖYLEDİĞİ

Merhaba sevgili okurlar. Bugün sizlere çok yönlü bir şairimiz Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun şiirlerini sunacağım. Önce şairimizi tanıyalım.

Ressam, şair ve yazar olan Bedri Rahmi Eyüboğlu, 1911 yılında Giresun-Görele’de doğdu. 1975 yılında İstanbul’da öldü. Güzel Sanatlar Akademisi’nde başlayan resim öğrenimini Paris’te sürdüren Eyüboğlu, daha sonra Türkiye'ye döndü ve ölümüne kadar Güzel Sanatlar Akademisi’nde ders verdi. Yerel yaşama ilişkin gözlemlerini, yazma, kilim gibi yerel kültürel değerlerdeki malzemeyle buluşturarak tablolarına yansıttı. Tablolar ve gravürlerin yanı sıra büyük boyutlu duvar resimleri, mozaik, seramik panolar yaptı. Bazı desenleri, ölümünden sonra Binbir Bedros (1977), Karadut (1979) ve Babatomiler (1979) adlı kitaplarda yayımlandı. Halk kaynağından beslenen sanat anlayışı şiirlerinin de temeli oldu. Şiir seven sevmeyen herkesin mutlaka duyduğu şiiri “Karadut” ile  ünlenen şairimiz şiirlerinde, masallardan, söylencelerden, türkülerden yararlanarak, doğa tutkusunu, insan sevgisini, yaşama sevincini, toplumsal sorunları yansıttı. Yazıları, Tezek (1975), Delifişek (1975), Resme Başlarken (1977) adlı kitaplarda toplandı.

...

BAHAR VE BİZ

Yılda bir kere çıldırır ağaçlar sevincinden

Rabbim ne güzel çıldırır.

Yılda bir kere uzatır avuçlarını yaprak;

Sevincinden titreyerek.

Yılda bir kere kendini verir toprak

Yılda bir kere yarılır bahçeler hazdan

Rabbim ne güzel yarılır.

Biz de bir kere sevinebilseydik.

Çiçek açmış ağaçlar gibi çıldırasıya.

Kimbilir belki bir gün sulh olunca

Biz de deliler gibi seviniriz,

Ağaçları ve baharı taklit ederiz

Renkli bez parçalarıyla donatırız şehri

Renkli ampuller asarız pencerelerden

Kimbilir belki bir gün sulh olunca

Biz de çatır çatır çatlarız binbir yerimizden

Ağaçlar gibi.

***

ÇAKIL

Seni düşünürken

Bir çakıl taşı ısınır içimde

Bir kuş gelir yüreğimin ucuna konar

Bir gelincik açılır ansızın

Bir gelincik sinsi sinsi kanar

Seni düşünürken

Bir erik ağacı tepeden tırnağa donanır

Deliler gibi dönmeğe başlar

Döndükçe yumak yumak çözülür

Çözüldükçe ufalır küçülür

Çekirdeği henüz süt bağlamış

Masmavi bir erik kesilir ağzımda

Dokundukça yanar dudaklarım

Seni düşünürken

Bir çakıl taşı ısınır içimde.

***

ÇÜRÜMEK

Her şey çürüyor canım kardeşim bu dünyada

Hatıralar bile

O hatıralar ki kafatasından muhkem bir yerde saklıdırlar

O hatıralar ki tüyden hafif

Gök mavisinden duru

Etten kemikten uzaktırlar

O hatıralar ki

Bambaşka bir zaman içre yaşar dururlar

Gel demeden gelir

Git demeden giderler

Nur topu gibi açıldıkları olur bazan

Sonra sızım sızım sızlarlar

Her şey çözülüp gidiyor bu dünyada

Bir biri içinde

Bir biri peşi sıra

Bir tad dudakta

Bir ses kulakta

Sen toprakta çürürsün canım kardeşim

Ben ayakta

***

DENİZ TÜRKÜSÜ

Deniz dediğin bir tarladır

Gülü gül, dikeni diken, tohumu tohum

Toprak gibi verimli, toprak gibi cömert

Betine bereketine kurban olduğum

Deniz dediğin bir tarladır

Uçsuz bucaksız bir tarla

Göbeği insanlarla kesilmiş

Çilesi insanlarla

Deniz dediğin bir tarladır

Sözü pek, eli ağır

Dost gibi güldürür insanı

Dost gibi ağlatır.

Deniz dediğin bir tarladır

Anadır, babadır, kardeştir

İnsan eline hasret

İnsan eli değer değmez ürperir

Binbir yerinden çatlar sevincinden

Nesi var, nesi yok çıkarır verir,

İnsan eli değmemiş denizlere bir damla alınteri

Bulutlar dolusu rahmetten mübarektir.

Deniz dediğin bir tarladır

Bulutlar, güneşler dibindedir

Gecelere gündüzler dibindedir

Yıldızlar mevsimler dibindedir

Zifiri karanlık güller açılır dibinde

Bağlar, bahçeler kat kat, katmer katmer, deste deste

Bağlar, bahçeler zifir karanlık güller

İnsan eline hasret beklemekte.

Deniz dediğin bir tarladır

Kapılar açılır içinde kapılar

Bitip tükenmeyen bereket kapıları

Balıklar akıp gider bölük bölük tabur tabur

Alı al moru mor sarısı sarı.

...

Deniz dediğin bir tarladır

Üstünde başı boş rüzgâr

Gönlünce at oynatır

Üstünde bir avuç tuzlu köpük

İçinde milyonlarca yürek

Milyonlarca öpücük

Bir insan eli arar konacak

Bir insan eli muhkem, sıcak

Hey benim

Boydan boya cömert denizlerle çevrili

Güzel memleketim

Bu yaz tenha denizlerinde yıkandım

İnsan eli değmemiş ormanlar gibi vahşi

Dağ başında unutulmuş küçük kundaklar gibi yetim.

***

GEL VUR

Bak şu güneş nasıl geliyor.

       Sen de öyle gel be!!!!

Bak şu ışık nasıl vuruyor

       Sen de öyle vur be!!!!

***

İSTİDA

Yarab!. İnsan oğullarından çektiğim yeter

Gökyüzünden benim hisseme düşeni ver

Altına dilediğim gibi ömrümü sereyim

Mendil kadar olsun tarlamı ayır

Beni doyuracak ağacı göster.

Rabbim!.. İnsan oğullarından çektiğim yeter

Yalnız senin ellerin gezinsin ömrümde

Beni yalnız sen mahkûm eyle sen azat

Ve yalnız sen canımı iste benden ki

Nereye saklayacağımı şaşırmadan vereyim

***

Okur okumaz vurulduğum bu şiir daha aktif ve daha çalışkan olmamızı öğütlüyor. Bu yönüyle ne kadar doğru ve gerçekçi bir şiir.

...

ÜÇ DİL

En azından üç dil bileceksin

En azından üç dilde

Ana avrat dümdüz gideceksin

En azından üç dil bileceksin

En azından üç dilde düşünüp rüya göreceksin

En azından üç dil

Birisi ana dilin

Elin ayağın kadar senin

Ana sütü gibi tatlı

Ana sütü gibi bedava

Nenniler, masallar, küfürler de caba

Ötekiler yedi kat yabancı

Her kelime arslan ağzında

Her kelimeyi bir bir dişinle tırnağınla

Kök sökercesine söküp çıkartacaksın

Her kelimede bir tuğla boyu yükselecek

Her kelimede bir kat daha artacaksın

En azından üç dil bileceksin

En azından üç dilde

Canımın içi demesini

Kırmızı gülün alı var demesini

Nerden ince ise ordan kopsun demesini

Atın ölümü arpadan olsun demesini

Keçiyi yardan uçuran bir tutam ottur demesini

İnsanın insanı sömürmesi

Rezilliğin dik alası demesini

Ne demesi be

Gümbür gümbür gümbür demesini becereceksin

En azından üç dil bileceksin

En azından üç dild

Ana avrat dümdüz gideceksin

En azından üç dil

Çünkü sen ne tarih ne coğrafya

Ne şu ne busun

Oğlum Mernus

Sen otobüsü kaçırmış bir milletin çocuğusun.

***

Zülfü Livaneli’nin “Yiğidim Aslanım” adıyla bilinen şarkısının şiiri.

...

ZİNDANI TAŞTAN OYARLAR

Bursa'nın ufak tefek yolları

Ağrıdan sızıdan tutmaz elleri

Tepeden tırnağa şiir gülleri

Yiğidim aslanım aman burda yatıyor.

Bir şubat gecesi tutuldu dilin

Silâha bıçağa varmadı elin

Ne ana ne baba ne kız ne gelin

Yiğidim aslanım aman burda yatıyor.

Ne bir haram yedin ne cana kıydın

Ekmek gibi temiz su gibi aydın

Hiç kimse duymadan hükümler giydin

Döşek diken diken yastık batıyor

Yiğidim aslanım aman burda yatıyor.

Zindanı taştan oyarlar

İçine bir yiğit koyarlar

Sağa döner böğrü taşa gelir

Sola döner çırılçıplak demir

Çeliğin hası da yiğidim aman böyle bilenir

Döşek melul mahzun, yastık batıyor

Yiğidim aslanım aman burda yatıyor.

Bugün efkârlıyım açmasın güller

Yiğidimden kötü haber verirler

Demirden pencere taştan sedirler

Döşek melul mahzun yastık batıyor

Yiğidim şahinim aman burda yatıyor

Mezar arasında harman olur mu?

On üç yıl hapiste derman kalır mı?

Azrail aç susuz canın alır mı?

Döşek melul mahzun yastık batıyor

Yiğidim şahinim aman yerde yatıyor...

Dilinde dilimi bulduğum

Gücüne kurban olduğum

Anam babam gibi övdüğüm

Dayan hey Aslan Ustam

      Abenim

      Yiğidim dayan.

Dayan hey gözünü sevdiğim

Bugün efkârlıyım açmasın güller

Yiğidimden kötü haber verirler.

Sana kökü dışarda diyenlerin kökleri kurusun

Kurusun murdar ilikleri dilleri çürüsün

Şiirin gökyüzü gibi herkesin.

Sen Kızılırmak kadar bizimsin

En büyük ustası dilimizin

Canımız ciğerimizsin.

Bugün burdaysa şiirin, yarın Çin'dedir

Bütün hışmıyla dilimiz

Kökünden sökülmüş bir çınar gibi

Yüreğimiz içindedir.

Bugün burdaysa şiirin, yarın Çin'dedir

Acısıyla sızısıyla alnının kara yazısıyla

Bir yanı nur içinde tertemiz.

Bir yanı sızım sızım sızlayan memleketimiz içindedir.

***

İşte ilk bölümü bestelenen ve Bedri Rahmi Eyüboğlu’nu tüm Türkiye’ye tanıtan şiir. 

...

KARADUT

Karadutum, çatal karam, çingenem
Nar tanem, nur tanem, bir tanem
Ağaç isem dalımsın salkım saçak
Petek isem balımsın ağulum
Günahımsın, vebalimsin.

Dili mercan, dizi mercan, dişi mercan
Yoluna bir can koyduğum
Gökte ararken yerde bulduğum
Karadutum, çatal karam, çingenem
Daha nem olacaktın bir tanem
Gülen ayvam, ağlayan narımsın
Kadınım, kısrağım, karımsın.

II

Sigara paketlerine resmini çizdiğim
Körpe fidanlara adini yazdığım
Karam, karam
Kaşı karam, gözü karam, bahtı karam
Sıla kokar, arzu tüter
Ilgıt ılgıt buram buram.
Ben beyzade, kişizade,
Her türlü dertten topyekün azade
Hani su ekmeği elden suyu gölden.
Durup dururken yorulan
Kibrit çöpü gibi kırılan
Yalnız sanat çıkmazlarında başını kaşıyan
Artik otlar göstermelik atlar gibi bedava yaşayan
Sen benim mihnet içinde yanmış kavrulmuşum

Netmiş, neylemiş, nolmuşum
Cömert ırmaklar gibi gürül gürül
Bahtın karışmış bahtıma çok şükür.
Yunmuş, yıkanmış adam olmuşum

Karam, karam
Kaşı karam, gözü karam, bahtı karam
Sensiz bana canim dünya haram olsun.

*** 

Bu günlükte bu kadar sevgili okurlar. Haftaya buluşmak üzere hoşça kalın.

Yayın Tarihi: 08.03.15

HEDİYE VE HEDİYELEŞME 2

Konumuz hediye ve hediyeleşme üzerineydi. Yaptığım mini anketle bu konunun pek iyi bilinmediğini fark ettim, çünkü hiç kimseyle ortak bir yargıya varamamıştık. Elimden geldiğince hediyeleşmenin kökenine inerek konuyu mercek altına alacağım. Bir hikâye ile konuya giriş yapmıştık. Yabancı bir hikâyenin kadın kahramanının adını değiştirerek kendimize uyarlamıştım.

Hikâyenin yayınladığım bölümünün özeti şuydu. Dilara doğum gününün sabahı uyanmış, aklına o gün doğum günü olduğu gelmişti. Gözyaşlarına boğularak ağlamaya başlamış yataktan kalkmak istememişti. Çünkü yakın zamanda kanserden eşini kaybetmişti.

Hikâyemize kaldığımız yerden devam edelim.

...

Kapının zili çaldı. Kim olabilir bu sabahın erken saatinde diyerek meraklandı. Kapıya gitti, açmadan önce “kim o?” diye seslendi. “Çiçekçi” diyen genç bir erkek sesi duydu. Kapıyı açtı. Birkaç sokak ilerdeki çiçekçiden bir genç delikanlı, elinde bir adet kart iliştirilmiş kırmızı gül ve bir mektupla karşısında duruyordu. “Kimden” diye sordu, delikanlı “bilmiyorum, patronum bu adresi tarif etti ve bunları size vermemi söyledi” dedi.

Dilara’nın aklından şimşek hızıyla neler neler geçmedi ki..

Almaması gerekiyordu bu mektubu ve bu gülü. Bu jesti kim yapıyorsa yanlış kişiyi seçmişti, öyle düşündü. Ama aldı, delikanlıya teşekkür edip kapıyı kapattı. İçeri girdikten sonra karttaki el yazısı gözüne çarptı. Onun el yazısıydı. Her zamanki gibi kısa ve net:

“Canıma…”

Onun öldüğünü bilmese şaka yaptığına hükmedecekti. Nerdeyse kapıya gidip bakacaktı. Belki bütün olanlar bir şakaydı, o kapının ardındaydı ve ona doğum günü sürprizi yapacaktı, kim bilir. Ah keşke öyle olsaydı. Olamazdı ki. Gerçekle hayal bir süre çarpıştı, gerçek kazandı ve Dilara’nın canı yandı.

Kırmızı gülü eline aldı, uzun uzun baktı, okşadı, öptü.

Sonrada eli mektup zarfına uzandı. Açtı. Mektuptaki el yazısı da ona aitti, özenle okumaya başladı.

“Canıma;

Bu satırları okuduğunda ben ölmüş olacağım. Bundan sonrada sen yaşadığın sürece yanında olamayacağım. Seni yalnız bıraktığım için çok özür dilerim. Bu satırları yazarken öleceğimden daha çok bunu düşündüm. Benim güvercinim yalnız kalamaz. Bensiz sofrada yemek yemeyen, ben üşüdüğümde titreyen, ben sevindiğimde nerdeyse davul zurnayla sevincimi herkese duyuran, üzüldüğümde kolları ana şefkatiyle beni saran, güç zamanlarımda güçlüklere göğüs geren, her güçlükle yırtıcı dişi kaplan gibi kapışan güvercinime bunu ben yapamazdım. Ama kaderin önüne geçilmez. Geçemedik işte. Kanser bizim kaderimizmiş canım.

Birlikte olduğumuz 25 yılın her günü altın değerindeydi benim için. Neylerim serveti? Senin sevgin bütün servetlerden daha değerli. Şunu bil bir tanem, ben mutlu ölüyorum. Bunu düşün ve bir insanı bu dünyada mutlu ettim diye kendinle övün. Sen her övüncü hak ediyorsun çünkü.

Bu mektubu doğum gününde almış olacaksın canım. Hastalığım sırasında bir gün senden, yalnız çıkmak için zorla izin aldığım günü hatırlıyorsun değil mi? İşte bu kırmızı gülü almak ve bu mektubu yazmak için aldım o izni. İznimde çiçekçiye sana her doğum günü bir kırmızı gül getirmesi için siparişte bulundum. Ödeme içinde bankaya gül hesabı açtım. Sen yaşadığın sürece her doğum gününde bu kırmızı gülü alacaksın.

Canından canına..

Sonsuz sevgilerde buluşmak üzere..

...

İşte hediye. Başka tür hediye aranmasına gerek yok bence. Bu kadar vefalı kim olabilir? Hediye vefalılığın bir örneği olmalı. Yani sevgiyi büyüterek sürdürmeli hediye.

DEVAM EDECEK

 

Yayın Tarihi: 06.03.15

HEDİYE VE HEDİYELEŞME 1

Sevgili okurlarım, 6 şubat Cuma 2015’te başladığımız yazı dizimize, hastalığımın tedavisi amacıyla hastaneye yatabileceğimi söylenmesi üzerine 9 şubat 2015’te 2. bölümle ara vermiştim. Bu dizi yazımızın aradan geçen zamanla unutulmuş olabileceği kaygısıyla konuyu en başından alıyor, ilk iki bölümü tekrar veriyorum.                                                

*

Hediye ve hediyeleşme konusunda 3-5 kişiden oluşan mini bir anket yaptım. Amacım yeni yazı dizisine katkı yapacak fikirleri edinmekti. Yaptığım ankete göre hediye ve hediyeleşme konusunu insanlarımız çok farklı biliyor ve değerlendiriyor. Önceden kestiremediğim sonuçlara da varanı gördüm. Bizim büyüklerimiz böyle şaşırtıcı sonuçlar alınabileceğini hatırlatmak maksadıyla “kes parmağını, çık pazara” derlerdi. Pazardaki her kes parmağın neden ve nasıl kesildiği hakkında başka tahminlerde bulunur ve gene herkes başka başka tedavi yöntemleri önerir, ne yapacağınızı şaşırırsınız. Bende bu mini ankette şaşırdım.

Hediye ve hediyeleşme nedir diye sorarak başladım. Karşılık beklemeksizin verilen şeye hediye denilebileceğinde anlaştık. Hediyeleşme neyi sağlar dediğimde ortalık karıştı. Hediyeleşme sevgi toplumu oluşturmayı sağlar diyen yoktu. Herkese hediye verilir mi, her şey hediye olur mu diye sorduğumda bir fikir birliğine varamadık. Sonunda kimilerinin bağış ve yardımı, hediyeden saydığını gördüm. Hediye ile rüşvetin bir bağı var mı diye sordum, şaşırma sırası deneklerime gelmişti. Karşı çıkanlar oldu. “Peki,” dedim “siz hiç annenizi, babanızı, yada herhangi bir büyüğünüzü etkilemeye çalışmadınız mı? Daha büyük bir fayda sağlamak üzere kimseye küçükte olsa bir şey vermediniz mi?” diye sordum. Hiç hediye vermediklerini ve almadıklarını söyleyenler bile böyle bir eylemde bulunduklarını kabul ettiler. Bunun adının hediye değil rüşvet olduğunu belirtince iç içe geçmiş bir konuyu nasıl ayırmak gerektiğini sordular. Hazreti peygamberimizin ölçüsü geldi aklıma; “bu hediyeyi alan, bu makamda değilde evinde otursaydı, aynı kişilerden hediye alabilir miydi?” Bu soru ölçünün ta kendisi! Cevap hayırsa verilen hediye değil rüşvettir, alınanda hediye değil rüşvettir. Rüşvetin sevgiyi sağlamadığı, toplumu bozduğu düşünülürse sakıncası ortaya çıkar. Hediye verirken bu açıdan dikkatli davranmak gerek.

...

Ben hikâye anlatmaya bayılırım. Konumuza uygun oldukça etkileyici bir yabancı bir hikâye okudum. Bu hikâyenin kahramanının adını değiştirerek kendimize uyarladım. Şimdi size bu hikayeyi sunuyorum.

...

Dilara erken uyanmıştı. Eşini kaybettiği henüz bir hafta olmamıştı bile. Bu gün kendisinin doğum günüydü. Böyle kara bir doğum günü sabahına uyanacağını hiç düşünmedim diyordu kendi kendine. Yataktan çıkmak istemiyor, başını yorganın içine, günün ışığından kaçarak karanlıklara gömüyordu. Beraber geçirdikleri yirmi beş yılın her biri tek tek gözlerinin önünden film şeridi gibi geçiyordu. O hiçbir doğum gününü unutmaz, her özel güne ayrı bir hediye verirdi. Doğum günü armağanı yıllardır değişmemişti: Bir adet kırmızı gül!

Dilara bunu hatırlayınca yorganın içinde bir gözyaşı fırtınasına daha tutuldu. Dizlerini karnına çekti, anne karnındaki ceninden farkı kalmamıştı. O kadarda korunmaya muhtaç hissetti ki kendini. Az şey değil, arkasındaki koca dağ yıkılmıştı.

Bir süre öyle ağladı. Artık gözlerinin yaşı kesilince başını gün ışığına uzattı. Ne tatsız tuzsuz bir gün ışığıydı bu gün ışığı. Keşke ben ölseydim diye geçirdi içinden, sonra bu düşüncesinden pişman oldu. İyiki ben ölmemişim, yoksa o nasıl dayanırdı bensizliğe, mahvolurdu. Belki de, hatta belki de değil kesinlikle dayanamaz intihar ederdi, diye düşündü. Derin üzüntüsünün arasında küçük bir teselli değildi bu. Sevdiğine dokunamamanın kıyamamanın bir çeşit dile gelişiydi sadece. O yaşasaydı o acı çekecekti, ama şükür ki bu acıyı o çekmemişti. Şimdi yaşamak bir ıstırap olsa bile, razıydı.

Yatağından kalktı Dilara. Gitti elini yüzünü yıkadı. İstemeye istemeye kendine bir çay yapmaya karar verdi. Buz dolabından peyniri domatesi, iki kandıra biberini çıkardı masaya koydu. Günlerdir doğru dürüst bir şey yememişti. Çok aç olmasına rağmen canı hiçbir şey istemiyordu. Kahvaltı bıçağı ve çatalı tuzu derken kendini kahvaltı ederken buldu. Şaşırdı tabii. “Ne zaman sofrayı kurdum?”

Hiç çocukları olmamıştı. Birbirlerine düşkünlükleri birazda bundan dolayı fazlaydı. Bir gün olsun birbirlerine olan sevgileri azalmamış, yıllar daha çok arttırmıştı hatta. İkiside yalnız bir yere pek gitmezlerdi. Gitseler bile en uzak yerde bir günden fazla kalamaz, mutlaka geri dönerlerdi.

Kendini kahvaltı masasında bulan Dilara bugünün doğum günü olduğunu yine hatırladı.

“Neye yarar doğum günüm olsa, o elinde kırmızı gülle gelip dudaklarıma şefkat dolu kutlama öpücüğünü kondurmadıktan sonra.”

Onunla birlikte yaşadığı 25 kendisinin, 25’te onun 50 doğum gününü hayalinde canlandırdı. Burnunun direği sızladı, yeniden gözleri yaşardı.

Yayın Tarihi: 04.03.15

23 EKİMDEN 24 ŞUBATA, KANSERDEN MANTARA

Merhaba dostlar!

Sizlerle tekrar buluşmanın sevinciyle bu satırları yazıyorum. 20 gün yazılarıma ara vermek zorunda kaldım. 23 ekim 2014, 24 şubat 2015 arası kız kardeşimin benim için verdiği yoğun uğraşlarıyla sağlık sorunumu aşmaya çalışarak geçen 4 ay yaşadık. İşte o zamanın facebooktan aktardığım hikâyesi.                                           

*

19 KASIM 2014

23 Ekim perşembe günü sabahı sıradan bir öksürükle uyandım. İkinci kez öksürünce ağzıma garip bir tat geldi. Avucuma tükürdüğümde yeryer pıhtılaşmış kan gördüm. Ogün iki kez daha bu oldu. Hastaneden randevu aldık, salı gününe verdiler. Ertesi gün yani 24 ekim akşamı her öksürüğüm böyle olunca acile çıktım. Acilde çekilen filim ve kan testi sonrasında göğüs hastalıklarına gitmem önerildi. Göğüs hastalıkları uzmanı Canatan bey tomografi önerdi. Çıkan sonuç: AKCİĞER KANSERİ. Emin olmaları için yarın bir kez daha ama bu kez ilaçlı ve ayrıntılı tomografi çekilecek. DOKTORLAR YANILMIYORLARSA SÜRESİZ BİR KOŞUŞTURMACA BAŞLIYOR DOSTLAR.

*

10 ARALIK 2014

Dün Bronoskopi yapılarak akciğerimden parça alınacaktı. Yarı yatay konumdaki koltuğa oturdum. Her şey güzel başladı. Tansiyonum büyüğü 13.8, küçüğü 6.8'di. Sağ elimden ilaç ve serum için girdiler. Hazırlık aşamasında hemşireyle sohbete başladım.

İlk fısfıs boğazımı yaktı ama yeterince uyuşturmadı galiba. Bu arada ağzı maskeli hemşireyle sohbeti sürdürüyorum. İkinci fısfısı sıktı bu kez öksürdüm. Öksürünce sen öksürememeye ve yutamamaya kadar bu fısfısı sıkmak zorundayım dedi. Bizde peki dedik. Bir yandanda yapılacak işlem için İMZA atmam amacıyla bir form uzattı, "ölmeden öncemi imzalamam gerek" diyerek takıldım. Yatar durumda olduğum için imza atamadım.

"Oturun o zaman" dedi. Bir elden damara girilmiş, Diğer elim tansiyon aletinde olduğu için tutunup doğrulamıyorum; "oturamıyorum" dedim. Bunun üzerine kardeşim sırtımdan destekle oturmama yardımcı oldu. O ise hiç oturamadığımı zannetmiş. "Neyse, ölmeden önce imzamı atayımda sizi sorumluluktan kurtarayım" diyerek imzamı attım.

Baştan beri yaptığı gibi gene fısfıs atmak için dilimi uzatmamı istedi. Beni aldı bir gülme.. ağzımı açsam kahkaha atacağım. Dil tutma bana komik geldi o an. Neyse, kendime hakim oldum ve dilimi uzattım, o da dahada dışarı çıkarmak için çektide çekti. Bu arada fısfısıda sıktı. Beni uyuşturmak mı, yoksa kafayı buldurmak mı istiyor anlamadım. Başım fırdolayı dönmeye başladı. Yahu boğazım şişti, öksürükten boğuluyorum, ama birde nerdeyse yarı sarhoşum.

"Başım dönüyor" deyince tansiyona baktı. Büyük 19, küçük 11. Uzman Doktor Canatan beyin odası yanda. Ona durumu bildirince biraz bekleyelim demiş. Burun yoluyla ciğerime girebilmesi için burnumada fısfıs sıkılacakmış, giremezse boğaz yoluna girmek için hazırlanıyormuşum meğer. Yapılacak işlem sırasında tansiyonumun dahada artma ihtimalinin olduğunu söyleyince kardeşim "biz bu işten vaz geçtik, bu işlemin uyutularak gerçekleştirilmesi için İzmit Araştırmaya sevkimizi istiyoruz" dedi. Doktorda kabul etti.

Hemşire hanıma yüzündeki maskeyi çıkarmasını kendisini tanımak istediğimi söyledim, çıkardı. Sonrada Cerrah paşada 1988 yılı ocağında ameliyat olmadan önce beni uyutma hazırlıkları yaparlarken "annem yaşlarında ama Allah günaha yazmasın, son derce çirkin bir bayan benimle uğraşıyordu. Kendilerine gazeteci olduğumu (ki o sıralar gazeteci değilim, sadece beni bilgilendirip oyalaması için) söyledim. Bir yandanda Allahım bu kadının elinden ölümüm olmasın diyerek dua ediyorum. Narkozu vermeye son derece güzel bir başka hanım geldi. O zaman Allahım şimdi ölsemde gam yemem dediğimi hemşireye anlattım." Maskesini çıkartmamla ilgi kurdumu bilmiyorum.

Ayrılırken "hem sakat hem geveze birisiyle uğraştınız. Sizden özür diliyorum" deyince, "sizin kadar hayat dolu bir adama rastlamadım, buraya gelenler kasılmış bir vaziyette bu koltuğa oturur ve ekşi bir suratla kalkar giderler" dedi.

Oysa o bir taktikti. Ben olaylar BENİ YENMESİN, BEN OLAYLARI YENEYİM diye düşündüğüm için öyle davrandım. Ama TANSİYON OLAYI BENİ YENDİ.

Şimdi haftaya çarşamba günü İzmit Araştırmada parça alınacak. İşin özeti böyle.

*

27 ARALIK 2014

SAĞLIĞIMLA İLGİLİ GÜZEL HABERİM VAR!

Benim; güzel ve mesleğinin ustası radyoloji uzmanı sevgili yeğenim MELİKE GÜLE'm (aynı soydanız, nasıl olduysa aramızda bir harf farkı oluşmuş) Kocaeli Üniversitesi Umuttepe Araştırma Hastanesinde yaptıkları biopsi sonucuna göre bende "Akciğer Kanseri" olmadığını, Akciğerimde mantar bulgusuna varıldığını bildirdi.

Burada (yani şehrimiz merkezi Adapazarı'nda) çekilen tomografi ve petsiti ardından Akciğerimde kanser olduğu belirlenmişti.

Dost, kardeş, arkadaş, akraba ve yeğenlerim; sizleri bir süre üzmüş oldum. BUNUN İÇİN BU HABERLE BENİ BAĞIŞLAMANIZI UMUYORUM.

Bu arada üzüntülerini bildiren ve kanser olmadığımı haykıran bütün beni sevenlere ÇOK TEŞEKKÜR EDERİM.

*

24 ŞUBAT 2015

SAĞLIĞIMLA İLGİLİ HABER BEKLEYEN
Kardeşlerim, arkadaşlarım, dost ve akrabalarım MERHABA!....

23 EKİMDEN buyana süren ve ilk bulgularıyla akciğer kanseri tanısı konan hastalığımın yapılan biyopsi sonunda "Aspergillus (Glactomannan)Antijen" yani mantar türevi bir hastalık olduğu ortaya çıkmıştı.

Bunun üzerine yeni taramalar yapıldı. Uygun tedaviler için yeni kan tahlilleri alındı. Kanımda mantarın ve enfeksiyonun izine rastlanmadı. Tek böbrekli, ayrıca felçli oluşum nedeniyle direncimin az olduğu görüşü ileri sürülerek mantar tedavisinde kullanılan ilaçların beni dialize kadar götürebileceği, bu yüzden akciğerimdeki mantarı belirli aralıklarla tomografilerle izlemenin dışında tıbbi müdahalenin gerekli olmadığı ve doğal yolla bağışıklık sistemimi güçlendirmem gerektiği belirtildi.

Kısaca dostlar bugün itibariyle kanser ve sonrasındaki mantar hastalığım nedeniyle bir cumhuriyet bayramı, bir sonbahar, iki kar ve bir kış geçirdiğim süreç sona erdi.

ALLAHA ŞÜKÜRLER OLSUN!

Yayın Tarihi: 02.03.15 

ŞAİRLERİN ŞİİRLERİYLE SÖYLEDİĞİ

Sevgili okurlar; 9 şubatta yazımın sonuna koyduğum şu notla sizden bir süreliğine ayrıldım.

“Bir süre önce rahatsızlanmıştım. Yapılan araştırmalarda akciğerimde mantar olduğu ortaya çıktı. Bugün akciğerimdeki mantarın tedavisi için SEAH’ın intaniye servisine yatacak ve tedavi sürecinde yazılarıma ara vereceğim. Tekrar buluşmak ümidiyle...”

Sizlerden ayrı kaldığım süreçte yapılan tahlillerle ilaçlı tedavinin böbreğime zarar verebileceği, tek böbrekli oluşum nedeniyle bu ihtimalin çok yüksek olduğu, diyalize bağımlı olmamam amacıyla mantarın bağışıklık sistemimin beslenme yoluyla güçlendirilerek yok edilmesi gerektiği söylendi. Şimdi o uğraşının içindeyim. Ama en azından yazılarıma tekrar dönebilmenin, sizlere tekrar ulaşmanın sevinci içindeyim. Hepinize bir bahar başlangıcı tazeliğinde MERHABA!...

Bugün sizler için seçtiğim şair Celal Sılay. Kendisi hakkında derlediğim bilgiler şunlar:

“1914 yılında Bursa’da doğdu. 1974’te İstanbul’da yaşamını yitirdi. Liseye kadar öğrenimini Bursa’da gördükten sonra İstanbul’a yerleşti. Çeşitli gazetelerde sekreterlik, yazı işleri müdürlüğü yapan Celal Sılay, Yeni İnsan dergisini çıkardı. “Necip Fazıl” ve “Fazıl Hüsnü Dağlarca” çizgisinde olmasına rağmen kendine özgülüğü oluşturabilmiş bir şair. Eşyanın ilginç ayrıntılarını gözlemleyişiyle maddeci diye nitelenebilecek şiiri, genel havasıyla mistik, felsefi özellikler taşıyor.”

Bugüne göre epey eski bir şair olsa da çağdaş şiirimizle adı anılan önemli ve ilginç bir şairdir. Şimdi sizleri şairimizin şiirleriyle baş başa bırakıyorum.

...

NERDE

Küçük bir kız gördümdü çok eskiden

Annesinin dizi dibinde,

Bir de incir diktiydim hasta iken,

Üç yapraklı mı, dört yapraklı mı ne.

Küçük kız da büyüdü o incir de,

Ama yüreğimin erinci nerde?

Romeo’yu onca kaygılandıran

O kuş seslerini düşünürüm de

Sabaha karşı bir korudan

Tarla kuşu muydu, bülbül mü diye,

Tarla kuşunu da dinledim, bülbülü de,

Ama yüreğimin erinci nerde?

Geç kaldığımda oldu belki

Laternaları dinlerkene,

Periler yeryüzüne indirmiş geceyi,

Çerağlar içinde yanmış gökkubbe.

Gökkubbeyi de bilirim perileri de,

Ama yüreğimin erinci nerde?

Celal Sılay

***

GİTTİ

İşitmek istediğini bir sağırın

Sezdi havamızdan geçen şarkı

Duyuramadı sesini, bu sağıra

Eridi, gitti!

Yürümek hasretini bir kötürümün

Hissetti koltuk değnekleri,

Kaldıramadı yatağından hastasını

Çürüdü, gitti!

Körün görmek arzusunu duydu

Bahçenin kenarında bir çiçek

Gösteremedi yapraklarının rengini

Dağıldı gitti!

Ve duydu bir açın yemek ihtiyacını

Buğday tarlasındaki başak

Utandı büyümesindeki şehvetten

Kurudu, gitti!

Celal Sılay

***

HİÇ YOLUNUZ ORMANA DÜŞTÜMÜ?

hiç yolunuz ormana düştü mü

göz göre göre küçük bir adam

büyük bir ağaçla döğüştü mü

ağaç büyüktü ama tek

adam küçüktü ama çok

dedelerinin dedeleriyle gelmiş utanmadan

elinde balta sırtında nacak

dedelerinin dedeleriyle gelmiş arlanmadan

kolunda bıçkı belinde ip

dedelerinin dedeleriyle gelmiş sıkılmadan

dengisiz bir boy ölçüşmeydi bu

ağaç büyüktü ama tek

adam küçüktü ama çok

Celal Sılay

***

MAVİ RANDEVU

Mavi bir elbiseyle gelmiştin, gökyüzü maviydi..

Getirdiğin rüzgârla ev kokuyordun..

Kolun koluma değiyordu, omzun omzuma..

Mendilin maviydi, gökyüzü maviydi..

Bin dokuz yüz kırk iki baharıydı

Bahçeli pencereler önünde geziyorduk,

Gözlerimiz buluşuyordu, ürperiyordum

Gökyüzü maviydi, mendilin maviydi

Sıcak nefesin yüzüme değiyordu

“Evlenebilir miyiz” diye sormuştum,

Yürüyüşün değişmiş, yüzün pembeleşmişti;

Mavi elbiseler içindeydin, gökyüzü maviydi.

Elini elime verdin, ayrılıyorduk,

Gözlerin gözlerimde, dudakların ıslak,

“Sık sık konuşalım” demiştin; gittin..

Mendilin maviydi, gökyüzü maviydi..

Celal Sılay

***

HAZİRAN ŞİİRİ

Haziran üstümüzde dal dal

moda çevremizde renk renk

İstanbul bin dokuz yüz elli beşinde

çimenler altımızda sık sık

bulutlar üstümüzde seyrek

eteklerin moda yelkenlerinde

elin omzumda sıcak

belin kolumda ince

gözün gözümde ürkek

ışık gölge bir oyun

çiçek yaprak allı morlu

haziran üstümüzde dal dal

saçların yüzümde tek tek

bir kuş bir kanat tenimizde

bir rüzgâr bir serinlik içimizde

bir gök bir deniz mavi mavi

şarkı bahçe düğün dernek

İstanbul bin dokuz yüz elli beşinde

etek yelken bir cümbüş

yanak yanağa sürtünüş

elin omzumda sıcak

belin kolumda ince

sesin kulağımda titrek.

Celal Sılay

***

YOLUM

Bir ben beni bilirim, bir de beni yaratan,

Bir ben bana lazımım bir de benimle yatan,

Varlığımı ortaya varlık olarak atan,

Bir tesadüf tanırım bir de ne olduğumu.

Bu denizler, bu gökler ve bütün bir kainat,

Bu şarkılar, bu hisler ve bu kısacık hayat,

Şuurumda renklerin sırıtışıdır heyhat!

Ben bir neş’e tanırım, bir de onun yolunu

Celal Sılay

***

BANA GELİRSİN

Yıldızlar görse bendeki güzelliğini

birer birer düşerler içimdeki denize

aydınlanırım o kadar aydınlanırım ki

bana gelirsin.

Bahar anlarsa duyduğum üzüntüyü

bütün dallarını uzatır kalbime doğru

çiçeklenirim o kadar çiçeklenirim ki

bana gelirsin.

Din duyarsa ettiğim ibadetleri

bütün mihraplarıyla çevrilir bana

büyürüm o kadar büyürüm ki

bana gelirsin.

İçimde bir kere görsen güzelliğini

garkolursun nurdan bir aleme

bulmak için kendini bulmak için

bana gelirsin

Celal Sılay

***

Bu sıralar kendi şiirlerimi sizlere sunmaya fırsat bulamadım sevgili dostlar. Elimdeki şiirlerimi yazdığım ikinci Ajandanında sonuna gelmek üzereyim. Hemen itiraf etmeliyim, 2005 yılından sonra arada yazdığım üç beş şiir hariç pek şiir yazamadım. İçime şiir eskisi gibi yağmıyor. Oysa şiir yazmak insanın güzel ve olumlu düşünmesini, içini boşaltmasını sağlar. Hüzünlenmeler bile şiirle güzelleşir. Bakalım şiir perisi yarim olmaya ve yarim kalmaya devam edecek mi? İşte o şiirlerimden biri. Bu şiirde kısa mesajla gönderdiğim bir şiir. Kime gönderdim bilmiyorum. Bir not yazmamışım.

263

Arzuhalciye yazdırdım maruzatımı

O istedi yağız atımı

Nasıl vereyim? Her gün batımı

Ufuklara toz koparıyorum dörtnala

Versem alır mı saatimi

Aydın Göle

28 eylül 2003

***

Bu şiir kimseye gönderilmemişti. Adımın 1. ve 3. sessiz harflerini bu şiire isim yaptım.

2YN

Akşam indi yumuşacık kollarıyla saran sevgili gibi

Ah sende olsaydın akşamın içinde

Ilık nefesin okşasa dudaklarımı dudaklarınla

Yıldızlar odama dolardı canım

Ve soyunsak gece diye elbiselerimizi

Birbirimize bakmasak, utansak

Sonra şiirler dökülse dudaklarımızdan

Yeni günü doğurmak için sevişsek

Rengarenk çiçekler gibi sevgi koksak

Sonra sevişmekten sevmekten korksak

Ama acımasak birbirimize

Dişlerimizde tuzlu erik ekşisi

Güller açsa kıpkırmızı, tenlerimizde

Yorgunluktan bitik sarsak birbirimizi

İçimizden deli bir nehir aksa hayata doğru

Sonra utanmayı unutsak

İçtenliğin sıcaklığıyla şerbetler ezsek sözcüklerin içine

Sonra gözlerimizle anlatsak meramımızı

Hep sevişsek

Çünkü sevişmek canım sevginin dilidir

Sevgide kalbin dili

Öyleyse dilimiz sussun

Tek cümle yeter “SENİ SEVİYORUM!”

Dokun bana

Sokul bana

Sevgi sözde kalmasın

Aydın Göle

01 ekim 2003

***

Bu haftada bu kadar sevgili okurlar. Haftaya görüşmek umut ve dileğiyle hepinize mutlu pazarlar..

Yayın Tarihi: 01.03.2015